مسیر پردازش یک نوار
هر نوار از دوازده مرحله میگذرد. چهار مرحلهی اول از پروژهی متنباز Open-ECG-Digitizer (بیمارستان دانشگاهی آکرشهوس نروژ) آمدهاند و بدون تغییر اجرا میشوند؛ بقیه را تیم بالین برای قالبهای صفحه، نوارهای بیمارستانهای ایران و قواعد بالینی ساخته است. کل مسیر روی پردازندهی معمولی و بدون کارت گرافیک اجرا میشود و برای هر نوار حدود یک تا دو دقیقه طول میکشد.
- U-Netتقسیمبندی تصویرشبکهی عصبی، پیکسلهای منحنی، شبکهی کاغذ و پسزمینه را جدا میکند.
- perspectiveاصلاح پرسپکتیوکجشدگی عکس گوشی تا حدود ۴۵ درجه صاف میشود.
- pixel sizeاندازهی شبکهاندازهی هر میلیمتر کاغذ با خودهمبستگی شبکه پیدا میشود.
- cropبرش ناحیهی نوارناحیهی اشتقاقها از سربرگ و حاشیه جدا میشود.
- layoutتشخیص قالب صفحه۶×۲، ۱۲×۱ یا ۳×۴ از روی ردیفها و طول ستونها؛ صفحهی ناسازگار با دلیل رد میشود.
- traceاستخراج منحنی هر اشتقاقهر نمونه به نزدیکترین خط پایهی ردیف خودش نسبت داده میشود و نوک کمپلکسها بازسازی میشود.
- III = II − Iبررسی اشتقاقهای اندامروابط اینتهوون و گلدبرگر نمونههای گمشده یا اشتباه را پیدا و اصلاح میکنند.
- qualityدروازهی کیفیتهر اشتقاق درجه میگیرد؛ نوار پر از آرتیفکت درخواست تکرار میگیرد.
- NeuroKit2تعیین مرز موجهاقلهی R، شروع و پایان P، QRS و T، و نقطهی J اصلاحشده.
- median beatاندازهگیریهافواصل، QTc، محورها و دامنهها روی ضربان میانه.
- J … J+80تحلیل STانحراف ST در چهار نقطه، شیب، شکل و قلمروی درگیر.
- rules-0.6.0قواعد تشخیصییافتهها با شواهد، سطح هشدار و پنجرهی سندرم حاد کرونری.
جزئیات علمی هر مرحله و منابع آن در پشتوانهی علمی آمده است.
ورودیها و قالبهای صفحه
یک بیمار میتواند چند نوار شمارهدار داشته باشد و هر نوار وضعیت و دکمهی اجرای دوبارهی خودش را دارد. ورودی میتواند یکی از اینها باشد:
| ورودی | جزئیات |
|---|---|
| اسکن کاغذی | صفحههای ۶×۲ و ۱۲×۱ با ۲ تا ۱۱ ثانیه برای هر اشتقاق، و ۳×۴ با یا بدون نوار ریتم. |
| عکس گوشی | عکس شناخته میشود، نور آن یکدست میشود و پرسپکتیو اصلاح میشود. مُهر و جوهر خودکار آبی از منحنی حذف میشوند. |
| فایل دیجیتال | نوار ۱۲ اشتقاقی به صورت JSON یا CSV، که بدون مرحلهی تصویر مستقیم وارد تحلیل میشود. |
صفحهای که در هیچ قالبی نگنجد، صفحهی کابرا یا صفحهای که برچسبهای چاپیاش نشان دهد جابهجا شده است، با دلیلی فارسی رد میشود. این سختگیری عمدی است: اشتقاقی که با نام اشتباه خوانده شود، تشخیص اشتباه میدهد.
نوار نمونه: PTB-XL، رکورد ۸۰۷۵ (مجوز CC BY 4.0)، چاپشده روی کاغذ ۶×۲.
کنترل کیفیت پیش از هر اندازهگیری
تحلیل یک اشتقاق بد، از نبودن آن بدتر است. برای همین بالین پیش از اندازهگیری، کیفیت هر اشتقاق را جداگانه میسنجد:
- درجهی هر اشتقاق. خوب، محدود یا غیرقابل استفاده، بر اساس دادهی گمشده، بریدگی، سرگردانی خط پایه و نویز. هر اشتقاق کنارگذاشته دلیل فارسی دارد که در جدولها و گزارش دیده میشود.
- درخواست تکرار نوار. اگر سه اشتقاق اندام یا سینهای زیر آرتیفکت باشند، بنر قرمز «نوار دوباره گرفته شود» روی زبانهها و در PDF ظاهر میشود.
- روابط اشتقاقهای اندام. شش اشتقاق اندام باید رابطهی III = II − I و روابط اشتقاقهای تقویتشده (aVR، aVL، aVF) را برقرار کنند. بالین با این روابط نمونههایی را که اسکن تأیید میکند بازسازی میکند و جابهجایی زمانی ردیفها را اصلاح میکند. نمونههای بازسازیشده در نتیجه علامت میخورند.
- مقدار نامطمئن. هر اندازهای که شرایط اعتبار را نداشته باشد، مثلاً QT بلندتر از RR، با برچسب «نامطمئن» نمایش داده میشود و در قواعد بحرانی شرکت نمیکند.
اندازهگیریها
اندازهها روی ضربان میانه هر اشتقاق گرفته میشوند: ضربانها روی قلهی R همتراز میشوند و در هر نمونه، میانه گرفته میشود. ضربانهای ناهمخوان پیش از آن کنار میروند و پزشک میتواند هر مقدار را ویرایش کند. ویرایشها جداگانه و با نام کاربر ذخیره میشوند.
| اندازه | روش |
|---|---|
| PR و طول P | اشتقاق II، در صورت نامعتبر بودن V1 |
| QRS | پهنترین QRS در میان اشتقاقهای معتبر |
| QT | اشتقاق V6 (سپس V5 و II)، از شروع QRS تا پایان T به روش مماس؛ موج U حساب نمیشود |
| QTc | هر دو فرمول Bazett و Fridericia، با نام فرمول |
| محور QRS | atan2(aVF, I) روی دامنهی خالص Q+R+S، در بازهی کامل −180 تا +180 درجه |
| ریتم | منظم وقتی ضریب تغییرات RR زیر ۱۲٪ است؛ با کمتر از سه ضربان «نامشخص» |
تحلیل قطعهی ST
نقطهی J جایی گذاشته میشود که پس از آخرین انحراف QRS، شیب منحنی ۲۰ میلیثانیه ثابت بماند. خط پایه از قطعهی TP گرفته میشود، و اگر TP صاف نباشد (مثلاً در ضربان بالا) از قطعهی PR. انحراف ST در J، J+40، J+60 و J+80 به میلیمتر اندازه گرفته میشود؛ هر خانهی کوچک کاغذ یک میلیمتر است.
| آستانه در J+60 | مقدار |
|---|---|
| بالارفتگی در V2 و V3 | مردان ۴۰ سال و بالاتر ۲٫۰ mm · مردان زیر ۴۰ سال ۲٫۵ mm · زنان ۱٫۵ mm · جنس نامعلوم ۱٫۵ mm (حساسترین) |
| بالارفتگی در سایر اشتقاقها | ۱٫۰ mm |
| افت ST | ۰٫۵− mm یا کمتر |
| همجواری | دستکم دو اشتقاق از یک قلمرو |
| قلمرو | اشتقاقها | شریان محتمل |
|---|---|---|
| قدامی | V1–V4 | نزولی قدامی چپ (LAD) |
| جانبی | I، aVL، V5، V6 | سیرکومفلکس (LCx) |
| تحتانی | II، III، aVF | کرونر راست (RCA) |
| خلفی | استنتاج از افت ST در V1–V3 | نزولی خلفی؛ همیشه با برچسب «استنتاجی» |
تشخیصها و آریتمیها
یافتهها در هفت گروه دستهبندی میشوند: آریتمی، اختلال هدایتی، سندرم حاد کرونری، هیپرتروفی، بزرگی حفرهها، الکترولیت و اثر دارو. فقط گروههایی که یافته دارند باز میشوند و هر گروه میگوید این نوار چه چیزی را نمیتواند روشن کند؛ مثلاً جداکردن AVNRT از AVRT روی نوار سطحی معمولاً ممکن نیست و بالین آن را «SVT (AVNRT یا AVRT)» گزارش میکند.
۱۴ گروه آریتمی
| بطنی | فوقبطنی | کند و هدایتی | سایر |
|---|---|---|---|
| فیبریلاسیون بطنی (VF) | تاکیکاردی سینوسی | برادیآریتمیها و بلوکهای دهلیزیبطنی | کمپلکس زودرس بطنی (PVC) |
| VT چندشکلی | فیبریلاسیون و فلوتر دهلیزی | الگوی بروگادا | |
| تورسادو پوینت | تاکیکاردی دهلیزی · تاکیکاردی دهلیزی چندکانونی (MAT) | ||
| VT تکشکلی | AVNRT · AVRT · تاکیکاردی جانکشنال |
هر آریتمی سطح اطمینان دارد. چراغ هشدار سه سطح دارد: عادی، احتیاط و بحرانی. پزشک تشخیص نهایی را در کادر جداگانه مینویسد و امضا میکند و میتواند سطح هشدار را تغییر دهد.
پنجرهی سندرم حاد کرونری
وقتی الگوی ایسکمی دیده شود، پنجرهای با پنج کارت باز میشود که منطق آن از مرور Birnbaum و همکاران (۲۰۱۴) گرفته شده است:
- الگوی نوار: بالارفتگی ST، معادلهای STEMI، الگوهای پرخطر بدون بالارفتگی، یا غیراختصاصی.
- شدت و ناحیهی ایسکمی: درجهی Sclarovsky-Birnbaum، وسعت درگیری و شریان مسئول محتمل.
- تشخیص اصلی و مسیر درمان: همراه با پنل زمان بالینی (زمان گرفتن نوار، شروع علائم در ۱۲ ساعت گذشته، درد مداوم، ناپایداری همودینامیک، نوار قبلی).
- تشخیصهای افتراقی بالارفتگی ST: دوازده علت غیرایسکمیک، از جمله هیپرتروفی بطن چپ (معیار Armstrong)، بلوک شاخهی چپ و پیسمیکر (معیار Sgarbossa)، انفارکت قدیمی و آنوریسم (نسبت T به QRS)، هیپرکالمی و رپلاریزاسیون زودرس.
- شواهد هر یافته: اشتقاقها و اعدادی که هر نتیجه بر آنها استوار است.
الگوهای پرخطر بدون بالارفتگی کلاسیک هم بررسی میشوند: Wellens، de Winter، و افت منتشر ST با بالارفتگی در aVR.
فوریت و اثر داروها
زبانهی فوریت، علائم حیاتی، شکایت اصلی، درد، بیماریهای زمینهای، داروها و تروپونین را از پروندهی بیمار میخواند. تروپونین I با واحدش (ng/L، ng/mL یا نتیجهی کیفی کارت) ذخیره میشود تا تبدیل اشتباه رخ ندهد. بر این اساس سطح فوریت، مقصد پیشنهادی بیمار و اقدامات فوری پیشنهاد میشوند و پزشک میتواند ارزیابی را بپذیرد یا تغییر دهد و یادداشت صوتی بگذارد.
فهرست دارویی قابل جستوجو (فارسی و انگلیسی) داروهای بیمار را با آریتمی یافتشده مقایسه میکند تا ارتباط احتمالی دارو و آریتمی دیده شود.
وکتورکاردیوگرام سهبعدی
بالین از هشت اشتقاق مستقل (I، II و V1 تا V6) با ماتریس تبدیل Kors (۱۹۹۰) سه مؤلفهی X، Y و Z را میسازد و حلقهی QRS و T را به صورت سهبعدی و قابل چرخش نشان میدهد. پارامترهایی مانند زاویهی فضایی QRS-T، گرادیان بطنی فضایی (SVG) و SAI QRST طبق تعریفهای Stabenau و Waks (۲۰۲۳، نرمافزار BRAVEHEART) محاسبه میشوند.
گزارش نهایی یکصفحهای
گزارشی در یک صفحهی A4 که به پروندهی کاغذی ضمیمه میشود: مشخصات بیمار و نوار، سطح هشدار و یافتهی اصلی، شاخصهای کلیدی (مقادیر نامطمئن با علامت)، تشخیص سیستم کنار اقدامات پیشنهادی، جدول یافتهها بر اساس قلمرو و شریان احتمالی، نوار ۱۲ اشتقاقی کالیبره، کیفیت داده، امضای پزشک و هشدار مسئولیت. هر فهرست کوتاه میشود تا گزارش هرگز به صفحهی دوم نرود. گزارش چندصفحهای کامل هم در دسترس است.
دروازهی ایمنی
یک نرمافزار تشخیصی نباید بدون نظر پزشک، بیمار را وارد مسیر درمان اورژانسی کند. برای همین:
- هشدار بحرانی قرمز به صورت پیشفرض خاموش است. STEMI مشکوک به رنگ نارنجی و با عبارت «مشکوک به STEMI، نیازمند تأیید پزشک» نمایش داده میشود، روی صفحه و در PDF، تا وقتی مسئول بخش هشدار قرمز را در تنظیمات روشن کند.
- عبارت «مسیر Reperfusion اورژانسی فعال شود» فقط وقتی نشان داده میشود که هشدار بحرانی روشن باشد و بالارفتگی ST هیچ علت غیرایسکمیک محتملی نداشته باشد.
- گزارش امضانشده واترمارک و مهر پیشنویس دارد.
- ویرایشها و امضاهای پزشک رکوردهای جداگانه و غیرقابل حذفاند و نتیجهی اصلی موتور همیشه باقی میماند.