ماژول نوار قلب

از نوار کاغذی تا گزارش امضاشده، روی رایانه‌ی بخش

نوار قلب ۱۲ اشتقاقی را اسکن کنید، با گوشی عکس بگیرید یا فایل دیجیتال آن را وارد کنید. موتور محلی بالین نوار را دیجیتال می‌کند، کیفیت هر اشتقاق را می‌سنجد، فواصل و قطعه‌ی ST را اندازه می‌گیرد و یافته‌ها را با شواهدشان برای پزشک فهرست می‌کند.

۶×۲ · ۱۲×۱ · ۳×۴ قالب‌های صفحه ۱۴ گروه آریتمی ۷ گروه تشخیصی ۱ صفحه گزارش A4 ۰ اتصال به اینترنت

مسیر پردازش یک نوار

هر نوار از دوازده مرحله می‌گذرد. چهار مرحله‌ی اول از پروژه‌ی متن‌باز Open-ECG-Digitizer (بیمارستان دانشگاهی آکرشهوس نروژ) آمده‌اند و بدون تغییر اجرا می‌شوند؛ بقیه را تیم بالین برای قالب‌های صفحه، نوارهای بیمارستان‌های ایران و قواعد بالینی ساخته است. کل مسیر روی پردازنده‌ی معمولی و بدون کارت گرافیک اجرا می‌شود و برای هر نوار حدود یک تا دو دقیقه طول می‌کشد.

مرحله‌ی پروژه‌ی متن‌باز، بدون تغییرمرحله‌ی ساخته‌شده در بالین
  1. U-Netتقسیم‌بندی تصویرشبکه‌ی عصبی، پیکسل‌های منحنی، شبکه‌ی کاغذ و پس‌زمینه را جدا می‌کند.
  2. perspectiveاصلاح پرسپکتیوکج‌شدگی عکس گوشی تا حدود ۴۵ درجه صاف می‌شود.
  3. pixel sizeاندازه‌ی شبکهاندازه‌ی هر میلی‌متر کاغذ با خودهمبستگی شبکه پیدا می‌شود.
  4. cropبرش ناحیه‌ی نوارناحیه‌ی اشتقاق‌ها از سربرگ و حاشیه جدا می‌شود.
  5. layoutتشخیص قالب صفحه۶×۲، ۱۲×۱ یا ۳×۴ از روی ردیف‌ها و طول ستون‌ها؛ صفحه‌ی ناسازگار با دلیل رد می‌شود.
  6. traceاستخراج منحنی هر اشتقاقهر نمونه به نزدیک‌ترین خط پایه‌ی ردیف خودش نسبت داده می‌شود و نوک کمپلکس‌ها بازسازی می‌شود.
  7. III = II − Iبررسی اشتقاق‌های اندامروابط اینتهوون و گلدبرگر نمونه‌های گم‌شده یا اشتباه را پیدا و اصلاح می‌کنند.
  8. qualityدروازه‌ی کیفیتهر اشتقاق درجه می‌گیرد؛ نوار پر از آرتیفکت درخواست تکرار می‌گیرد.
  9. NeuroKit2تعیین مرز موج‌هاقله‌ی R، شروع و پایان P، QRS و T، و نقطه‌ی J اصلاح‌شده.
  10. median beatاندازه‌گیری‌هافواصل، QTc، محورها و دامنه‌ها روی ضربان میانه.
  11. J … J+80تحلیل STانحراف ST در چهار نقطه، شیب، شکل و قلمروی درگیر.
  12. rules-0.6.0قواعد تشخیصییافته‌ها با شواهد، سطح هشدار و پنجره‌ی سندرم حاد کرونری.

جزئیات علمی هر مرحله و منابع آن در پشتوانه‌ی علمی آمده است.

ورودی‌ها و قالب‌های صفحه

یک بیمار می‌تواند چند نوار شماره‌دار داشته باشد و هر نوار وضعیت و دکمه‌ی اجرای دوباره‌ی خودش را دارد. ورودی می‌تواند یکی از این‌ها باشد:

ورودیجزئیات
اسکن کاغذیصفحه‌های ۶×۲ و ۱۲×۱ با ۲ تا ۱۱ ثانیه برای هر اشتقاق، و ۳×۴ با یا بدون نوار ریتم.
عکس گوشیعکس شناخته می‌شود، نور آن یکدست می‌شود و پرسپکتیو اصلاح می‌شود. مُهر و جوهر خودکار آبی از منحنی حذف می‌شوند.
فایل دیجیتالنوار ۱۲ اشتقاقی به صورت JSON یا CSV، که بدون مرحله‌ی تصویر مستقیم وارد تحلیل می‌شود.

صفحه‌ای که در هیچ قالبی نگنجد، صفحه‌ی کابرا یا صفحه‌ای که برچسب‌های چاپی‌اش نشان دهد جابه‌جا شده است، با دلیلی فارسی رد می‌شود. این سخت‌گیری عمدی است: اشتقاقی که با نام اشتباه خوانده شود، تشخیص اشتباه می‌دهد.

دیجیتال‌سازی. نوار بازسازی‌شده روی کاغذ کالیبره، با قالب صفحه، طول هر ستون و کیفیت کلی.
اسکن اصلی. منحنی هر اشتقاق با رنگ خودش روی تصویر اصلی رسم می‌شود تا پزشک ببیند موتور چه خوانده است.

نوار نمونه: PTB-XL، رکورد ۸۰۷۵ (مجوز CC BY 4.0)، چاپ‌شده روی کاغذ ۶×۲.

کنترل کیفیت پیش از هر اندازه‌گیری

تحلیل یک اشتقاق بد، از نبودن آن بدتر است. برای همین بالین پیش از اندازه‌گیری، کیفیت هر اشتقاق را جداگانه می‌سنجد:

  • درجه‌ی هر اشتقاق. خوب، محدود یا غیرقابل استفاده، بر اساس داده‌ی گم‌شده، بریدگی، سرگردانی خط پایه و نویز. هر اشتقاق کنارگذاشته دلیل فارسی دارد که در جدول‌ها و گزارش دیده می‌شود.
  • درخواست تکرار نوار. اگر سه اشتقاق اندام یا سینه‌ای زیر آرتیفکت باشند، بنر قرمز «نوار دوباره گرفته شود» روی زبانه‌ها و در PDF ظاهر می‌شود.
  • روابط اشتقاق‌های اندام. شش اشتقاق اندام باید رابطه‌ی III = II − I و روابط اشتقاق‌های تقویت‌شده (aVR، aVL، aVF) را برقرار کنند. بالین با این روابط نمونه‌هایی را که اسکن تأیید می‌کند بازسازی می‌کند و جابه‌جایی زمانی ردیف‌ها را اصلاح می‌کند. نمونه‌های بازسازی‌شده در نتیجه علامت می‌خورند.
  • مقدار نامطمئن. هر اندازه‌ای که شرایط اعتبار را نداشته باشد، مثلاً QT بلندتر از RR، با برچسب «نامطمئن» نمایش داده می‌شود و در قواعد بحرانی شرکت نمی‌کند.

اندازه‌گیری‌ها

اندازه‌ها روی ضربان میانه هر اشتقاق گرفته می‌شوند: ضربان‌ها روی قله‌ی R هم‌تراز می‌شوند و در هر نمونه، میانه گرفته می‌شود. ضربان‌های ناهمخوان پیش از آن کنار می‌روند و پزشک می‌تواند هر مقدار را ویرایش کند. ویرایش‌ها جداگانه و با نام کاربر ذخیره می‌شوند.

اندازهروش
PR و طول Pاشتقاق II، در صورت نامعتبر بودن V1
QRSپهن‌ترین QRS در میان اشتقاق‌های معتبر
QTاشتقاق V6 (سپس V5 و II)، از شروع QRS تا پایان T به روش مماس؛ موج U حساب نمی‌شود
QTcهر دو فرمول Bazett و Fridericia، با نام فرمول
محور QRSatan2(aVF, I) روی دامنه‌ی خالص Q+R+S، در بازه‌ی کامل ‎−180 تا ‎+180 درجه
ریتممنظم وقتی ضریب تغییرات RR زیر ۱۲٪ است؛ با کمتر از سه ضربان «نامشخص»
استخراج پارامترها. فواصل زمانی، QTc با هر دو فرمول، دامنه‌ی موج‌ها، محورها و ضربان میانه با مرزهای P، QRS، J و T.

تحلیل قطعه‌ی ST

نقطه‌ی J جایی گذاشته می‌شود که پس از آخرین انحراف QRS، شیب منحنی ۲۰ میلی‌ثانیه ثابت بماند. خط پایه از قطعه‌ی TP گرفته می‌شود، و اگر TP صاف نباشد (مثلاً در ضربان بالا) از قطعه‌ی PR. انحراف ST در J، J+40، J+60 و J+80 به میلی‌متر اندازه گرفته می‌شود؛ هر خانه‌ی کوچک کاغذ یک میلی‌متر است.

آستانه در J+60مقدار
بالارفتگی در V2 و V3مردان ۴۰ سال و بالاتر ۲٫۰ mm · مردان زیر ۴۰ سال ۲٫۵ mm · زنان ۱٫۵ mm · جنس نامعلوم ۱٫۵ mm (حساس‌ترین)
بالارفتگی در سایر اشتقاق‌ها۱٫۰ mm
افت ST۰٫۵‎− mm یا کمتر
هم‌جواریدست‌کم دو اشتقاق از یک قلمرو
قلمرواشتقاق‌هاشریان محتمل
قدامیV1–V4نزولی قدامی چپ (LAD)
جانبیI، aVL، V5، V6سیرکومفلکس (LCx)
تحتانیII، III، aVFکرونر راست (RCA)
خلفیاستنتاج از افت ST در V1–V3نزولی خلفی؛ همیشه با برچسب «استنتاجی»
تحلیل ST. نمای مانیتور اشتقاق‌های درگیر، جدول J تا J+80 با شیب و شکل، و جمع‌بندی قلمرو و شریان. در این نمونه بالارفتگی ۱٫۸، ۱٫۹ و ۱٫۷ میلی‌متری در II، III و aVF با افت قرینه در aVL دیده می‌شود.

تشخیص‌ها و آریتمی‌ها

یافته‌ها در هفت گروه دسته‌بندی می‌شوند: آریتمی، اختلال هدایتی، سندرم حاد کرونری، هیپرتروفی، بزرگی حفره‌ها، الکترولیت و اثر دارو. فقط گروه‌هایی که یافته دارند باز می‌شوند و هر گروه می‌گوید این نوار چه چیزی را نمی‌تواند روشن کند؛ مثلاً جداکردن AVNRT از AVRT روی نوار سطحی معمولاً ممکن نیست و بالین آن را «SVT (AVNRT یا AVRT)» گزارش می‌کند.

۱۴ گروه آریتمی

بطنیفوق‌بطنیکند و هدایتیسایر
فیبریلاسیون بطنی (VF)تاکی‌کاردی سینوسیبرادی‌آریتمی‌ها و بلوک‌های دهلیزی‌بطنیکمپلکس زودرس بطنی (PVC)
VT چندشکلیفیبریلاسیون و فلوتر دهلیزیالگوی بروگادا
تورسادو پوینتتاکی‌کاردی دهلیزی · تاکی‌کاردی دهلیزی چندکانونی (MAT)
VT تک‌شکلیAVNRT · AVRT · تاکی‌کاردی جانکشنال

هر آریتمی سطح اطمینان دارد. چراغ هشدار سه سطح دارد: عادی، احتیاط و بحرانی. پزشک تشخیص نهایی را در کادر جداگانه می‌نویسد و امضا می‌کند و می‌تواند سطح هشدار را تغییر دهد.

تشخیص بیماری. چراغ هشدار (اینجا نارنجی: «مشکوک به STEMI، نیازمند تأیید پزشک»)، گروه‌های دارای یافته، تشخیص اصلی و افتراقی، و کادر تفسیر و تأیید پزشک.

پنجره‌ی سندرم حاد کرونری

وقتی الگوی ایسکمی دیده شود، پنجره‌ای با پنج کارت باز می‌شود که منطق آن از مرور Birnbaum و همکاران (۲۰۱۴) گرفته شده است:

  1. الگوی نوار: بالارفتگی ST، معادل‌های STEMI، الگوهای پرخطر بدون بالارفتگی، یا غیراختصاصی.
  2. شدت و ناحیه‌ی ایسکمی: درجه‌ی Sclarovsky-Birnbaum، وسعت درگیری و شریان مسئول محتمل.
  3. تشخیص اصلی و مسیر درمان: همراه با پنل زمان بالینی (زمان گرفتن نوار، شروع علائم در ۱۲ ساعت گذشته، درد مداوم، ناپایداری همودینامیک، نوار قبلی).
  4. تشخیص‌های افتراقی بالارفتگی ST: دوازده علت غیرایسکمیک، از جمله هیپرتروفی بطن چپ (معیار Armstrong)، بلوک شاخه‌ی چپ و پیس‌میکر (معیار Sgarbossa)، انفارکت قدیمی و آنوریسم (نسبت T به QRS)، هیپرکالمی و رپلاریزاسیون زودرس.
  5. شواهد هر یافته: اشتقاق‌ها و اعدادی که هر نتیجه بر آن‌ها استوار است.

الگوهای پرخطر بدون بالارفتگی کلاسیک هم بررسی می‌شوند: Wellens، de Winter، و افت منتشر ST با بالارفتگی در aVR.

پنجره‌ی ACS. الگو، شدت و آدرس ایسکمی، شریان مسئول محتمل و پنل وضعیت زمانی‌بالینی بیمار. بخش‌های ۳ و ۴ گزارش نهایی از همین پنجره پر می‌شوند.

فوریت و اثر داروها

زبانه‌ی فوریت، علائم حیاتی، شکایت اصلی، درد، بیماری‌های زمینه‌ای، داروها و تروپونین را از پرونده‌ی بیمار می‌خواند. تروپونین I با واحدش (ng/L، ng/mL یا نتیجه‌ی کیفی کارت) ذخیره می‌شود تا تبدیل اشتباه رخ ندهد. بر این اساس سطح فوریت، مقصد پیشنهادی بیمار و اقدامات فوری پیشنهاد می‌شوند و پزشک می‌تواند ارزیابی را بپذیرد یا تغییر دهد و یادداشت صوتی بگذارد.

فهرست دارویی قابل جست‌وجو (فارسی و انگلیسی) داروهای بیمار را با آریتمی یافت‌شده مقایسه می‌کند تا ارتباط احتمالی دارو و آریتمی دیده شود.

فوریت‌ها. داروهای بیمار، علائم بالینی، همبستگی هر یافته با گروه آناتومیک و یافته‌های قرینه، سطح فوریت و اقدامات پیشنهادی.

وکتورکاردیوگرام سه‌بعدی

بالین از هشت اشتقاق مستقل (I، II و V1 تا V6) با ماتریس تبدیل Kors (۱۹۹۰) سه مؤلفه‌ی X، Y و Z را می‌سازد و حلقه‌ی QRS و T را به صورت سه‌بعدی و قابل چرخش نشان می‌دهد. پارامترهایی مانند زاویه‌ی فضایی QRS-T، گرادیان بطنی فضایی (SVG) و SAI QRST طبق تعریف‌های Stabenau و Waks (۲۰۲۳، نرم‌افزار BRAVEHEART) محاسبه می‌شوند.

فقط برای نمایشمحدوده‌ی طبیعی این پارامترها به سن، جنس، نژاد، BMI و ضربان قلب بستگی دارد و ضرایب آن منتشر نشده است. برای همین بالین هیچ مقداری را «غیرطبیعی» رنگ نمی‌کند و VCG در تشخیص شرکت نمی‌کند. پیاده‌سازی مستقل است و از کد BRAVEHEART استفاده نمی‌کند.
VCG. حلقه‌های QRS و T در فضای سه‌بعدی، با تفسیر کوتاه زاویه‌ی QRS-T، SVG و زمان‌بندی موج T.

گزارش نهایی یک‌صفحه‌ای

گزارشی در یک صفحه‌ی A4 که به پرونده‌ی کاغذی ضمیمه می‌شود: مشخصات بیمار و نوار، سطح هشدار و یافته‌ی اصلی، شاخص‌های کلیدی (مقادیر نامطمئن با علامت)، تشخیص سیستم کنار اقدامات پیشنهادی، جدول یافته‌ها بر اساس قلمرو و شریان احتمالی، نوار ۱۲ اشتقاقی کالیبره، کیفیت داده، امضای پزشک و هشدار مسئولیت. هر فهرست کوتاه می‌شود تا گزارش هرگز به صفحه‌ی دوم نرود. گزارش چندصفحه‌ای کامل هم در دسترس است.

گزارش نهایی. بخش بالایی گزارش PDF برای نوار نمونه، با مهر «پیش‌نویس، تأیید پزشک ثبت نشده».

دروازه‌ی ایمنی

یک نرم‌افزار تشخیصی نباید بدون نظر پزشک، بیمار را وارد مسیر درمان اورژانسی کند. برای همین:

  • هشدار بحرانی قرمز به صورت پیش‌فرض خاموش است. STEMI مشکوک به رنگ نارنجی و با عبارت «مشکوک به STEMI، نیازمند تأیید پزشک» نمایش داده می‌شود، روی صفحه و در PDF، تا وقتی مسئول بخش هشدار قرمز را در تنظیمات روشن کند.
  • عبارت «مسیر Reperfusion اورژانسی فعال شود» فقط وقتی نشان داده می‌شود که هشدار بحرانی روشن باشد و بالارفتگی ST هیچ علت غیرایسکمیک محتملی نداشته باشد.
  • گزارش امضانشده واترمارک و مهر پیش‌نویس دارد.
  • ویرایش‌ها و امضاهای پزشک رکوردهای جداگانه و غیرقابل حذف‌اند و نتیجه‌ی اصلی موتور همیشه باقی می‌ماند.

بالین را در بخش خودتان ببینید

در جلسه‌ی دمو یک پذیرش کامل را اجرا می‌کنیم، یک نوار قلب بی‌نام از بخش شما را تفسیر می‌کنیم و شرایط اجرای پایلوت را با هم مرور می‌کنیم.